Fenomeni i fuqishëm El Niño po tërheq vëmendjen e komunitetit shkencor, ndërsa anomalitë e temperaturave të oqeanit po i afrohen niveleve jashtëzakonisht të larta.
Të dhënat oqeanografike dhe analizat e modeleve të përditësuara deri më 26 gusht 2026 tregojnë se planeti mund të jetë pranë fazës akute të një prej episodeve më të forta të ngrohjes së oqeanit të regjistruara në dekadat e fundit.
Sipas parashikimeve të Qendrës së Parashikimit të Klimës të NOAA-s, probabiliteti që fenomeni të ruajë një intensitet shumë të fortë gjatë vjeshtës dhe dimrit është mbi 90%, me ndikime që mund të zgjasin deri në pranverën e vitit 2027.
Një nga treguesit kryesorë është Indeksi Relativ Oqeanik Niño (RONI). Sipas parashikimeve, ekziston një probabilitet prej 69% që temperatura në rajonin qendror Niño 3.4 të arrijë ose të tejkalojë anomalitë prej +2.5°C.
Nëse këto parashikime konfirmohen, bëhet fjalë për një episod me intensitet të jashtëzakonshëm, potencialisht më të fortë se disa nga ngjarjet historike të viteve 1982-1983, 1997-1998 dhe 2015-2016.
Ashpërsia e situatës pasqyrohet edhe në të dhënat e Shërbimit Evropian të Ndryshimeve Klimatike Koperniku dhe Byrosë Australiane të Meteorologjisë.
Temperatura mesatare sipërfaqësore e oqeaneve të botës raportohet në nivele historike, ndërsa në Paqësorin lindor, veçanërisht në rajonin Niño 1+2, anomalitë e temperaturave kanë kaluar +2.9°C mbi mesataren.
Ky rezervuar i madh nxehtësie mund të ndikojë në sistemet ushqimore, bujqësi dhe transportin detar. Ndër pasojat e mundshme përfshihen ndryshimet në reshjet e musoneve në Azi, kushtet e pafavorshme për bujqësinë në disa zona të Azisë Juglindore dhe vështirësitë për transportin detar në Kanalin e Panamasë për shkak të niveleve të ulëta të ujit në liqenin Gatún.
El Niño lidhet me një ndryshim të madh në ndërveprimin mes oqeanit dhe atmosferës mbi Paqësorin ekuatorial.
Në kushte normale, erërat tregtare fryjnë nga lindja drejt perëndimit dhe grumbullojnë ujëra të ngrohta në pjesën perëndimore të Paqësorit. Ndërkohë, përgjatë brigjeve të Amerikës së Jugut ngrihen ujëra më të ftohta dhe të pasura me lëndë ushqyese.
Gjatë El Niño-s, erërat tregtare dobësohen dhe ujërat e ngrohta zhvendosen drejt lindjes. Ky proces shoqërohet me ndryshime të mëdha në qarkullimin atmosferik dhe në shpërndarjen globale të reshjeve.
Ndryshimet në temperaturën e Paqësorit mund të ndikojnë më pas në rrjedhën e ajrit, në pozicionin e sistemeve të presionit dhe në aktivitetin e stuhive në pjesë të ndryshme të botës.
Në qendër të vëmendjes është rikthyer edhe rajoni i Himalajeve, pas një përmbytjeje të fuqishme të raportuar më 26 gusht përgjatë lumit Bhote Koshi, në kufirin mes Tibetit dhe Nepalit.
Një masë e madhe uji, balte dhe mbeturinash përfshiu zonat malore të Timure dhe Syabrubesi, duke shkaktuar dëme në infrastrukturë, përfshirë poste policie dhe objekte doganore, si dhe duke ndërprerë trafikun ndërkufitar.
Përmbytja shkaktoi gjithashtu probleme në disa hidrocentrale përgjatë lumit Trishuli, ndërsa autoritetet vendosën në gatishmëri zonat përgjatë rrjedhës së poshtme.
Raportimet paraprake e lidhin origjinën e fenomenit me një proces të ndodhur në lartësi të mëdha në zonën e Tibetit. Vala e ujit, që në disa gryka të ngushta malore mund të ketë arritur disa metra lartësi, u përhap me shpejtësi të madhe.
A është El Niño shkaku i katastrofës?
Pavarësisht përkimeve në kohë, El Niño nuk mund të konsiderohet shkaku i drejtpërdrejtë i përmbytjes në lumin Bhote Koshi.
Një nga shpjegimet e mundshme për një ngjarje të tillë është fenomeni i njohur si GLOF (Glacial Lake Outburst Flood), ose përmbytje e shkaktuar nga çarja e një liqeni akullnajor.
Në këto raste, shembja e një mase akulli ose shkëmbi mund të dëmtojë një digë natyrore prej akulli ose morene dhe të çlirojë në mënyrë të menjëhershme një sasi të madhe uji të grumbulluar në lartësi.
Në planin afatgjatë, ndryshimet klimatike luajnë një rol të rëndësishëm në këtë proces. Ngrohja globale po përshpejton tërheqjen e akullnajave të Himalajeve dhe po krijon kushte për formimin e më shumë liqeneve akullnajore, disa prej të cilëve mund të jenë të paqëndrueshëm.
Për këtë arsye, El Niño mund të shihet si një faktor i sfondit klimatik, por jo si shkaku i drejtpërdrejtë i katastrofës në Nepal. Origjina e një ngjarjeje të tillë duhet kërkuar te faktorët lokalë hidrogeologjikë dhe mekanikë të terrenit malor.