Zyrtarët amerikanë kanë deklaruar se synojnë t’i japin një fund përfundimtar luftës mes Rusisë dhe Ukrainës, përmes bisedimeve trepalëshe që nisin të martën në Abu Dhabi. Këto janë negociatat e para serioze mes dy vendeve që nga muaji shkurt.
Një pjesë e propozimit të administratës Trump përfshin krijimin e një “arkitekture të re afatgjatë të sigurisë” mes Rusisë dhe Evropës, kanë bërë të ditur zyrtarët amerikanë.
Megjithatë, zyrtarët evropianë janë të shqetësuar se Rusia mund të këmbëngulë në kërkesat e saj që NATO-ja të zvogëlojë praninë ushtarake në Evropën Lindore. Një kërkesë e tillë do t’i linte vendet aleate më të ekspozuara ndaj ndikimit të Moskës.
Presidenti rus, Vladimir Putin, prej vitesh ka kundërshtuar zgjerimin e NATO-s drejt lindjes dhe ka kërkuar rinegocimin e raportit të fuqisë mes aleancës dhe Rusisë. Megjithatë, këto kërkesa nuk janë mbështetur më parë nga një administratë në detyrë e Shteteve të Bashkuara, e cila tani po tregon gatishmëri të madhe për arritjen e një marrëveshjeje.
Një zyrtar i administratës amerikane ka thënë se për t’i dhënë fund luftës do të jetë e nevojshme që edhe Evropa të jetë pjesë e negociatave. Sipas tij, në diskutime mund të përfshihet edhe mundësia e rikthimit të Këshillit NATO-Rusi, i cili u pezullua pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.
Po ashtu, administrata amerikane ka lënë të hapur mundësinë e heqjes së sanksioneve ndaj Rusisë si pjesë e një marrëveshjeje.
Zyrtarët amerikanë kanë bërë të ditur gjithashtu se me Rusinë kanë diskutuar për garanci të mundshme të sigurisë për Ukrainën, të ngjashme me nenin 5 të NATO-s, i cili parasheh mbrojtjen kolektive të vendeve anëtare në rast sulmi.
Rusia ka kundërshtuar fuqishëm anëtarësimin e Ukrainës në NATO, si dhe vendosjen e trupave ushtarake perëndimore në territorin ukrainas.
“Garancitë që do të merrnin do të ishin në thelb shumë të ngjashme me ato të NATO-s”, ka deklaruar një zyrtar amerikan.
Ai ka theksuar se një garanci e sigurisë nga SHBA-ja do të ishte një hap shumë i rëndësishëm, por se vendimi do të diskutohej mes presidentit Trump dhe presidentit ukrainas, Volodymyr Zelenskyy.
Megjithatë, kjo ide ka nxitur skepticizëm, pasi kritikët vënë në pikëpyetje se cilat rrethana do t’i aktivizonin garancitë e tilla. Ata theksojnë se edhe neni 5 i NATO-s nuk i detyron automatikisht shtetet anëtare të ndërmarrin veprime ushtarake për mbrojtjen e një aleati, ndërsa sulmet kibernetike dhe format e tjera të luftës hibride e kanë bërë më të paqartë përcaktimin e një sulmi që kërkon përgjigje ushtarake.
Jared Kushner, dhëndri i Trumpit dhe një nga negociatorët kryesorë amerikanë, ka përshkruar të hënën disa nga elementet e mundshme të kornizës së re të sigurisë për Evropën.
Ai ka thënë se SHBA-ja synon konsultime më të fuqishme, komunikim të besueshëm në kohë krizash, transparencë më të madhe ushtarake dhe masa reciproke për të zvogëluar rrezikun e përshkallëzimit të konflikteve, duke respektuar sovranitetin dhe vendimmarrjen e pavarur të secilit shtet.
Ndërkohë, delegacionet evropiane nga Gjermania, Franca, Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Bashkimi Evropian do të takohen në Abu Dhabi me negociatorët amerikanë për të diskutuar arkitekturën afatgjatë të sigurisë mes Rusisë dhe Evropës.
Një zyrtar evropian i sigurisë, nga një prej vendeve pjesëmarrëse, ka thënë se propozimi amerikan ende nuk është i qartë dhe se ekziston shqetësimi që SHBA-ja mund t’i kërkojë Evropës të pranojë lëshime të rëndësishme ndaj Rusisë gjatë konsultimeve.
“Ne tashmë kemi një arkitekturë evropiane të sigurisë”, ka deklaruar shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, në një takim të ministrave të Jashtëm të G7-s të hënën.
Ajo ka theksuar se kjo arkitekturë përfshin marrëveshje ndërkombëtare përmes të cilave Rusia ka marrë përsipër obligime, përfshirë respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve, por se problemi qëndron te mosrespektimi i tyre nga Moska.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka deklaruar gjithashtu se në kuadër të një marrëveshjeje përfundimtare Ukraina mund të pritet të heqë dorë nga një pjesë e territorit të saj dhe të përfundojë me një “formë paksa të ndryshme”.
Javën e kaluar, pas takimit me këshilltarin e Kremlinit, Kirill Dmitriev, Trump tha se synon një “marrëveshje të madhe dhe të bukur”, e cila mund të përfshijë të gjithë Evropën.
Kjo ka shtuar shqetësimet se Trump dhe Putin mund të përpiqen të arrijnë një marrëveshje pa përfshirjen e duhur të liderëve evropianë, duke i ofruar Rusisë lëshime të konsiderueshme.
Një zyrtar amerikan ka thënë se në Evropë ekziston shqetësim lidhur me këtë ide, duke iu referuar edhe propozimit rus të vitit 2021, i cili në atë kohë u konsiderua ultimatum ndaj NATO-s.
Në atë propozim, Moska kërkonte që NATO-ja të mos zgjerohej më me anëtarë të rinj, përfshirë Ukrainën, të tërhiqte trupat në kufijtë që kishte para vitit 1997 dhe të kufizonte vendosjen e raketave.
NATO-ja i kishte refuzuar këto kërkesa, ndërsa më pak se një muaj më vonë, Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës.